🌟प्रकाशोत्सव विशेष : भावा यंदा दिवाळी ध्वनिमुक्त झाली पाहिजे....!


🌟फटाकेनिर्मितीत वापरल्या जाणाऱ्या रसायनांमुळे अनेक प्रकारचे आजार संभवतात🌟

भारतात अनेक प्रकारचे सण साजरे केले जातात, पण दीपावलीबद्दल काहीतरी वेगळंच आहे. दिवाळीच्या उत्सवाच्या प्रकाशात चमकणाऱ्या प्रकाशाने सर्वांचे जीवन उजळले पाहिजे. प्रत्येक वर्षी जादा फटाके उडविले जातात, ज्यामुळे प्रदूषण शिगेला पोहोचत असते. सर्वोच्च न्यायालयाने प्रत्येक वेळी फटाके खरेदी करण्यास बंदी घातली आहे, परंतु तरीही लोक आनंदासाठी फटाके फोडतात. यामुळे प्रदूषण वाढते. किती बेडर आहोत आम्ही! दिवाळी हा सण खरा तर दिपोत्सव आहे, म्हणून त्यास दीपावली असे सुद्धा म्हणतात. परंतु त्यात हे फटाके फोडणे कुठून घुसले? काही समजत नाही. पुर्वी दुष्ट शक्तींना जवळपास फिरकू न देण्यासाठी ढोलसारखी वाद्ये वाजवली जायची. कदाचित दिवाळीसारख्या मंगल सणांमध्ये दुष्ट शक्तीचा वावर नको; म्हणून फटाके वाजवण्याची प्रथा आली असावी, असे वाटते. असा हा श्रीकृष्णदास निरंकारी- बापू यांचा उद्बोधक लेख सूज्ञ वाचकांच्या सेवेत सविनय सादर... संपादक.

     फटाकेनिर्मितीत वापरल्या जाणाऱ्या रसायनांमुळे अनेक प्रकारचे आजार संभवतात. फटाके फोडल्यामुळे हवा आणि वातावरण दूषित होते. परिणामी श्वसनाचे आजार वाढतात. ध्वनीप्रदूषणाची पातळीही वाढते. मोठ्या आवाजाच्या फटाक्यांमुळे श्रवण क्षमता कमी होते. फटाके फोडल्यामुळे कार्बन मोनॅक्साईडसारखे विषारी वायू वातावरणात पसरतात. ओझोनचा थर पातळ होतो. एकदा मराठी विज्ञान परिषदेचा फटाक्यामागील विज्ञान या कार्यक्रमात फटाक्यात वापरल्या गेलेल्या रसायनांबद्दल स्लाईड शो कार्यक्रम दाखवला होता. कॉपरमुळे श्वसननलिकेत त्रास, कॅडमियममुळे किडनीला धोका आणि अ‍ॅनेमिया, शिशाचा मज्जासंस्थेवर परिणाम अशा अनेक गोष्टी सांगितल्या होत्या. तपशीलात थोडाफार फरक असू शकतो. अशा प्रदुषण करणार्‍या फटाक्यांपासून मुक्त राहून दिवाळी साजरी करता येणार नाही का? नक्कीच येईल. फटाक्याशिवाय दिवाळी ही कल्पनाच काहींना करवत नाही. कारण दिवाळी आणि फटाके यांची संलग्नता मेंदुमध्ये ठामपणे कोरली गेली आहे. पिढ्या न् पिढ्या ती संक्रमित होत गेली आहे.

     भारतात अनेक प्रकारचे सण साजरे केले जातात, पण दीपावलीबद्दल काहीतरी वेगळंच आहे. दिवाळीच्या उत्सवाच्या प्रकाशात चमकणाऱ्या प्रकाशाने सर्वांचे जीवन उजळले पाहिजे. प्रत्येक वर्षी जादा फटाके उडविले जातात, ज्यामुळे प्रदूषण शिगेला पोहोचत असते. सर्वोच्च न्यायालयाने प्रत्येक वेळी फटाके खरेदी करण्यास बंदी घातली आहे, परंतु तरीही लोक आनंदासाठी फटाके फोडतात. यामुळे प्रदूषण वाढते. कधीकधी फटाके अपघाताचे रूप घेऊ शकतात. फटाके फोडून व्यक्ती अनेक प्रकारच्या अपघातांना आमंत्रित करतो, अशा अपघातांमुळे बरेच लोक आपले अमूल्य प्राण गमावतात. आपण फटाकेमुक्त दिवाळी का साजरी करत नाही? ज्यात प्रदूषणाचा काहीच मागोवा नाही. वायुप्रदूषण, भुप्रदूषण व अत्याधिक ध्वनिप्रदूषण होते. दिवाळीदरम्यान सतत फटाक्यांच्या आवाजामुळे ध्वनी प्रदूषण होते, ज्यामुळे मनुष्य आणि प्राणी दोघांनाही बरीच समस्या उद्भवत आहे. ज्यायोगे अनेक प्रकारच्या गंभीर समस्या उद्भवू शकतात. फटाक्यांच्या अचानक आवाजाने मुले घाबरत आहेत. फटाक्यांमुळे मोठा स्फोट होतो, ज्यामुळे प्राणी पक्षी घाबरतात आणि कधीकधी तर ऐकण्याची क्षमताच गमावतात, बहिरे होतात. ध्वनी प्रदूषणामुळे प्रौढांना अस्वस्थ वाटते. दिवाळीत आपण पर्यावरणाला हानी पोहोचविणार नाही, अशा प्रकारे साजरी केली पाहिजे. आजकाल लोक एकमेकांना इको फ्रेंडली दिवाळी म्हणून शुभेच्छा देतात. इको फ्रेंडली दिवाळी म्हणजेच पर्यावरण अनुकूल आहे. दिवाळी हा सण आहे, ज्यात आपण आपल्या कुटुंबातील सदस्यांसह साजरा करतो. फटाक्यांच्या मागे जर आपण आपले हजारो रुपये खर्च न करता त्याची निराधार आणि गरजूंना मदत केली तर आपली दीपावली शुभ व अपार आनंदाने भरून जाईल. दीपोत्सव खऱ्या अर्थाने आनंदोत्सव प्रतित होईल. गरजू लोकांना कपडे आणि मिठाई भेट द्या. अनाथ आश्रमात जा आणि मुलांना आवश्यक वस्तू भेटी म्हणून द्या. त्यांच्याबरोबर वेळ घालवा, त्यांच्यात रमा. आपल्या घरांना प्रकाश देण्यासाठी दिवे लावा. आपण घरी चिकणमातीचे दिवे रंगवू शकता आणि सजावट करू शकता. आपण घरात बसू इच्छित असल्यास आपण अद्वितीय, सुंदर स्कायलाईट- आकाशकंदील बनवू शकता, आपण घरे आकर्षक असे सजवू शकता. दिवाळीच्या दिवशी संपूर्ण घरात दिवे उजळा म्हणजे जीवनातील अंधकारमय त्रास दूर होईल. बहुतेक लोक सजावटीसाठी इलेक्ट्रॉनिक्स दिवे वापरतात, यात जास्त वीज वापरली जाते. त्याच्या जागी आम्ही एलईडी लाइट वापरू शकतो. दिवाळीच्या दोन दिवसांत आपण आणि आपले नातेवाईक पर्यावरण सहलीला जाऊ शकतो. त्यानंतर घरी येऊन आपण साखर, कोरडे फळे, हरभरा पीठ, रवा यांसारख्या पदार्थांचा वापर करून वेगवेगळ्या प्रकारची मिठाई बनवू शकतो. रंगीत मिठाईंचे मिश्रण बाजारात बर्‍याचदा पारखले जाते. हे टाळण्यासाठी घरी बसून भोजन करा आणि आपल्या शेजारच्या लोकांना खायला द्या. दिवाळीत आपण सर्वजण घराची सामग्री आणि बागेच्या फुलांचा वापर करून एकत्र रांगोळी बनवू शकतो. आम्ही कला आणि हस्तकला सामग्रीचा वापर करून विचित्र आणि अद्वितीय सजावट देखील करू शकतो. आपण ही दिवाळी फटाके न पेटवता आपल्या प्रियजनांशी प्रेमाने साजरी करू शकतो. पाहुण्यांना मिठाई देण्यासाठी आम्ही केळीची पाने ही प्लास्टिक व कागदी प्लेटऐवजी वापरली पाहिजेत. कारण केळीची पाने आरोग्यवर्धक आहेत, यामुळे भुप्रदूषण होत नाही. आपण विविध सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित करू शकतो आणि दिवाळीचा उत्सव रंगीबेरंगी बनवू शकतो.

     दीपावलीच्या शुभप्रसंगी फटाके जाळण्याची गरज नाही. यामुळे पृथ्वीवर समस्या उद्भवतात. हवेला दूषित केल्याने मानवाचे आणि प्राण्यांचे आयुष्य समस्यांच्या चक्रात अडकते. फटाक्यांचे दुष्परिणाम जाणूनही मानव स्वतःचा विनाश स्वतःच करू लागला आहे. लोकांमध्ये जनजागृती होणे आवश्यक आहे. पर्यावरणपूरक दिवाळी आपला उत्सव अधिक चांगला व मजेदार करू शकते. फटाके जाळून आम्ही क्षणिक आनंदासाठी प्रचंड आणि भयंकर प्रदूषणाला आमंत्रित करत असतो, हे विसरता कामा नयेच! कालसुसंगत नसलेल्या अनेक प्रथा व परंपरा आज पाळल्या जातात. खरे तर कालबाह्य रुढी-परंपरा या एक प्रकारच्या अंधश्रद्धाच नाही का? मनाला वाटणार्‍या असुरक्षिततेमुळे ते मोडण्याचे धाडस आज बर्‍याच लोकांना होत नाही. अंधश्रद्धा निर्मुलनाची चळवळ ही एक व्यापक समाज परिवर्तनाची चळवळ आहे. त्यामुळे अंधश्रद्धा निर्मूलन समिती फटाकेमुक्त दिवाळीचे अभियान नेहमी राबवते. विद्यार्थ्यांतही पर्यावरण जागृतीचे प्रमाण वाढू लागल्यामुळे त्यांना फटाकेमुक्त दिवाळीचे महत्त्व पटू लागले आहे. काही सुसंस्कृत पालकही आपल्या मुलांना फटाक्यांचे दुष्परिणाम पटवून त्यापासून परावृत्त करू लागले आहेत. डॉ.नरेंद्र दाभोलकरांना श्रद्धांजली अर्पण करण्यासाठी काही युवकांनी व विद्यार्थ्यांनी स्वत:हून फटाकेमुक्त दिवाळी साजरी करण्याचे ठरवले आहे. पाहू या, काय होते ते?

!! मनमस्तिष्कात प्रकाश पाडणाऱ्या प्रकाशोत्सवाच्या सर्व सूज्ञ भारतीय नागरिकांना हार्दिक हार्दिक शुभेच्छाजी !!

श्रीकृष्णदास निरंकारी- बापू.

                           (वैभवशाली भारताच्या सण, उत्सव, रुढी व परंपरांचे गाढे अभ्यासक)

                          गडचिरोली, फक्त व्हॉट्स ॲप- ९४२३७१४८८३.


                           

टिप्पणी पोस्ट करा

0 टिप्पण्या