🔅महाराष्ट्राचे आराध्य दैवत जानता राजा छत्रपती शिवाजी महाराज: चरित्र, इतिहास आणि प्रशासन.....!


💥छत्रपती शिवाजी महाराजां विषयी संपूर्ण माहिती💥

✍️ मोहन चौकेकर

छत्रपती शिवाजी महाराजांची जयंती देशभरात विशेषत: महाराष्ट्रात आज 19 फेब्रुवारी 2022 रोजी मोठ्या उत्साहात साजरी केली जात आहे. तर मग चला तर जाणून घेऊया छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या जिवनाविषयी माहिती.

छत्रपती शिवाजी महाराज हे निर्विवादपणे भारतातील महान  एक राजे होते.  त्यांची लढाऊ यंत्रणा आजही आधुनिक युगात स्वीकारली जाते.  त्यांनी मुघल सल्तनतीला एकहाती आव्हान दिले होते.*

छत्रपती शिवाजी महाराजां विषयी संपूर्ण माहिती ;-

▪️ *नाव* : शिवाजी शहाजीराजे भोसले

▪️ *जन्मतारीख* : १९  फेब्रुवारी 

▪️ *जन्मस्थान* : शिवनेरी किल्ला, पुणे जिल्हा, महाराष्ट्र

▪️ *वडील* : शहाजीराजे भोसले

▪️ *आई* : जिजाबाई

▪️ *पत्नी* : सईबाई, सोयराबाई, पुतलाबाई, सकवारबाई, लक्ष्मीबाई, काशीबाई

▪️ *मुले* : संभाजी, राजाराम, सखुबाई निंबाळकर, राणूबाई जाधव, अंबिकाबाई महाडिक, राजकुमारबाई शिर्के

▪️ *धर्म* : हिंदू धर्म

▪️ *मृत्यू* : 3 एप्रिल 1680

▪ *शासक* : रायगड किल्ला, महाराष्ट्र

▪️ *उत्तराधिकारी* : संभाजी महाराज भोसले

छत्रपती शिवाजी महाराज एक योद्धा होते आणि ते त्यांच्या शौर्य, रणनीती आणि प्रशासकीय कौशल्यासाठी प्रसिद्ध होते.  त्यांनी नेहमीच स्वराज्य आणि मराठा वारसा यावर लक्ष केंद्रित केले होते छत्रपती शिवाजी महाराज हे  शहाजीराजे भोसले आणि राजमाता जिजाऊसाहेब यांचे पुत्र होते.  

शिवाजी महाराजांच्या जीवनातील महत्त्वाच्या घटना ;- 

तोरणा जिंकणे : हा मराठ्यांचा सरदार म्हणून शिवाजी महाराजांनी जिंकलेला पहिला किल्ला होता.  वयाच्या 16 व्या वर्षी हा विजय मिळवून त्यांनी शौर्याने आणि जिद्दीने आपल्या राज्यकारभाराचा पाया रचला.

तोरणाच्या विजयानी छत्रपती शिवाजी महाराजांना रायगड आणि प्रतापगड जिंकण्यास प्रवृत्त केले आणि या विजयांमुळे विजापूरच्या सुलतानाला पुढील क्रमांक आपला किल्ला असावा अशी भीती वाटली आणि त्याने छत्रपती शिवाजी महाराजांचे वडील शहाजीराजे यांना तुरुंगात टाकले.

इसवी सन 1659 मध्ये छत्रपती शिवाजी महाराजांनी विजापूरवर हल्ला करण्याचा प्रयत्न केला, तेव्हा विजापूरच्या सुलतानाने आपला सेनापती अफझलखान याला 20 हजार सैनिकांसह शिवाजी महाराजांना पकडण्यासाठी पाठवले, परंतु शिवाजी महाराजांनी चतुराईने अफझलखानाच्या सैन्याला डोंगरात अडकवले आणि अफझलखानला वाघनख नावाच्या घातक शस्त्राने मारले.

 शेवटी, 1662 मध्ये, विजापूरच्या सुलतानाने महाराजांसोबत शांतता करार केला आणि त्यांना त्यांनी जिंकलेल्या प्रदेशाचा स्वतंत्र शासक बनवले.

कोंढाणा किल्ला जिंकणे : हा किल्ला निळकंठ रावांच्या ताब्यात होता.  हे जिंकण्यासाठी मराठा शासक महाराजांचा सेनापती तानाजी मालुसरे आणि कोंढाणाचा किल्लेदार उदयभान राठोड यांच्यात युद्ध झाले.  या युद्धात तानाजी मालुसरे शहीद झाले पण हा किल्ला जिंकण्यात हा मराठे यशस्वी झाले. 

शिवाजीचा राज्याभिषेक : 1674 मध्ये, शिवाजी महाराजांनी स्वतःला मराठा साम्राज्याचा स्वतंत्र शासक म्हणून घोषित केले आणि रायगडावर छत्रपती शिवाजी महाराज म्हणून राज्याभिषेक करण्यात आला.  त्यांचा राज्याभिषेक मुघल सल्तनतीसाठी आव्हान ठरला.त्यांच्या राज्याभिषेकानंतर त्यांना 'हदवा धर्मधारक' (हिंदू धर्माचे रक्षक) ही पदवी देण्यात आली.  हा राज्याभिषेक लोकांना जमीन महसूल गोळा करण्याचा आणि कर आकारण्याचा कायदेशीर अधिकार देतो.

 छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या कारभार ;- 

छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या कारभारावर दख्खनच्या प्रशासकीय पद्धतींचा मोठा प्रभाव होता.  त्यांनी 'अष्टप्रधान' नावाचे आठ मंत्री नेमले, जे त्यांना प्रशासकीय बाबींमध्ये मदत करत होते.

1. *पेशवे:* अर्थ आणि सामान्य प्रशासन पाहणारे सर्वात महत्वाचे मंत्री होते.

2. *सेनापती:* ते मराठा सरदारांपैकी एक होते.  ते अत्यंत सन्माननीय पद होते.

3. *मजुमदार* : हे अकाउंटंट होते.

4. *सुर्णवीस किंवा चिटणीस:* राजाला त्याच्या पत्रव्यवहारात मदत करण्यासाठी वापरले जायचे.

5. *डबीर* : समारंभांचे प्रशासक होते आणि परकीय व्यवहारात राजाला मदत करत होते.

6. *न्याय आणि पंडितराव:* न्याय आणि धार्मिक अनुदान प्रभारी होते.

▪️ अशाप्रकारे छत्रपती शिवाजी महाराजांचे चरित्र वाचून हे स्पष्ट होते की ते केवळ एक कुशल सेनापती, कुशल रणनीतिकार आणि चतुर मुत्सद्दी नव्हते तर कट्टर देशभक्तही होते. मातृभूमीच्या रक्षणासाठी त्याचे औरंगजेबासारख्या मोठ्या मुघल शासकाशीही वैर घेतले होते.

 धन्य ते छत्रपती शिवाजी महाराज आणि धन्य त्यांचे मावळे...! 

✍️ मोहन चौकेकर

टिप्पणी पोस्ट करा

0 टिप्पण्या